X
تبلیغات
هنر اسلامی

هنر اسلامی

شعر در عصر اسلام www.hawzah.net

منابع مقاله:

حکمت معنوی در هنر اسلامی، مدد پور، محمد؛

شعر روح و باطن همه هنرهاست و هنرمندان همه در مرتبه سیر و سلوک باطنی خودشاعرند.

اگر هیچ هنری را در میان هنرهای اسلامی به محک کلام نبی(ص)و ائمه(ع)

سنجیده ندانیم،شعر چنین نخواهد بود زیرا شواهد بسیار در میان است تا بر این نظرحجت آید که

شعر حقیقی کلامی است که روح القدس بر زبان شاعر جاری کند (1).شاعردر ساحت خیال

سکنی می گزیند و دل می گشاید به سوی عالم و آدم و مبدا عالم و آدم تادر افق چشم دل او

حقیقتشان آشکار گردد.این نمود جز به انکشاف حقیقت و از آنجاالهام حقیقت به واسطه حجاب و

یا بی واسطه نیست.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 21:2  توسط tasvire honar  | 

هنرمندان مسلمان باید در راه خلاقیت و نوآوری در هنر گام بردارند www.hawzah.net

اشاره:

همزمان با برگزاری اولین نمایشگاه دوسالانه نقاشان جهان اسلام در موزه هنرهای معاصر تهران، فرصتی پیش آمد تا با آقای «سامی ریفاعی » هنرمند نقاش لبنانی که جوایز ویژه فرهنگستان هنر و هیات داوران را با ارائه اثر عرفانی اش به خود اختصاص داد; گفتگویی داشته باشیم.

سامی ریفاعی در سال 1931 میلادی در بعلبک لبنان چشم به جهان گشود. او در رشته حقوق دارای مدرک دکترا و هنرمند در هنرهای تجسمی و کنده کاری است، کار وکالت را از پنجاه سال پیش آغاز نموده و تاکنون مقالاتی متعدد در زمینه «سیاست » ، «فلسفه » و هنرهای تجسمی منتشر کرده است. سامی ریفاعی سفرهایی چند به کشورهای مختلف داشته و نمایشگاههایی در سراسر جهان برگزار کرده که جوایز بین المللی متعددی را کسب نموده است. او بنیاد «رز طلائی » را در سال 1965 میلادی در لبنان راه اندازی کرد که در زمینه شناخت مبانی هنر قدسی و طراحی مفاهیم آن فعالیت دارد. و در سال 1981 میلادی اثر معروفش تحت عنوان «دیالوگ انسان، زندگی و مرگ » را که از سنگ ساخته و بیش از شش هزار کیلوگرم وزن دارد را به نمایش گذاشت، این اثر هنری برای او شهرت فراوانی به ارمغان آورد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 21:0  توسط tasvire honar  | 

معماری اسلامی(دست به کار ـ دل به یار) www.hawzah.net

در تاریخ هنر، هیچ هنری به اندازه ی هنر اسلامی بحث انگیز و در عین حال متعالی و حیرت انگیز نبوده است. از یک سو نگاه عارفانه و شهودی هنرمندان اسلامی با تأسی به مبانی قرآنی و عرفانی و نیز مبتنی بر هندسه و ریاضیات، آثاری پدید آورده است که شگفت انگیز و بس زیبا و متعالی است و از سوی دیگر، نگاه فقهی و کلامی.

هنر اسلامی، روایت زیبایی توسط راویان و حکایت گرانی است که در متن عالم در پی ردّ پای یار جان، هرچه زیبایی است را کاویده اند تا گوهر مروارید کمال را به چنگ آورند و آن گاه به عنوان تجلی حق، چراغ فروزان راه کسانی کنند که به دنبال طریقتند و وصل به عرش یار. این هنر، روایت شیدایی است، حکایت کشف و شهود است. تصویر و تجلی «اعیان ثابته» و حقایق نازله در عالم ماده. هنری که از «الحمرا» تا «تاج محل»، بستر بی نظیری از دریافت کاشفانه ی هنرمندان مهذب، در منظر چشم حیرت فزای جهانیان قرار داده است. یکی از هنرهای اسلامی، هنر معماری است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:58  توسط tasvire honar  | 

'هنر و معماری اسلامی در شمال افریقا و مصر فاطمی' منتشر شد www.mehrnews.com

مؤلف این کتاب استاد کرسی نورما جین کالدروود هنر اسلامی و آسیایی در کالج بوستون و صاحب کرسی هنر اسلامی در دانشگاه مشترک المنافع ویرجینیا است

کتاب "هنرهای شهر پیروز: هنر و معماری اسلامی در شمال افریقا و مصر فاطمی" تألیف جاناتان م. بلوم از سوی انتشارات مؤسسه مطالعات اسماعیلی لندن منتشر شد.

به گزارش خبرگزاری مهر، مؤلف این کتاب استاد کرسی نورما جین کالدروود هنر اسلامی و آسیایی در کالج بوستون و صاحب کرسی هنر اسلامی در دانشگاه مشترک المنافع ویرجینیا است.

این اثر که پشتوانه ۳۰سال تحقیق میدانی را با خود دارد، نخستین کتاب مفصلی است که به مطالعه هنر و معماری فاطمیان، سلسله شیعه اسماعیلی حاکم بر شمال افریقا و مصر از سال۹۰۹تا۱۱۷۱میلادی می پردازد. 

هنرهایی که با حمایت آن ها در قلمروشان پدید آمده اند، به خاطر تصاویر برجسته و جان دار، خوشنویسی ظریف و خلاقانه عربی، و آمیزش سنت های شرقی و غربی مورد ستایش بوده اند.

کتاب دکتر بلوم گستره وسیعی از هنرها را شامل می شود، از جمله معماری، نساجی، کاشی کاری، فلزکاری و حکاکی روی کریستال، عاج و چوب. این کتاب با بیش از۱۰۰عکس، یادداشت ها و کتاب شناسی مفصل، پنجره خیره کننده را به روی فرهنگ بصری مشترک ساکنان مسلمان، مسیحی و یهودی قلمروهای فاطمی برای محققان و ستایندگان هنر و معماری می گشاید.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:56  توسط tasvire honar  | 

نقش معنا در نقاشی و معماری اسلامی www.hawzah.net

درآمد

هر چه دریافت های بصری مخاطب از تصویر قوی تر و بیشتر باشد لذت و درک او نیز متناسب با آن بالا می رود و در صورتی که نماد یا تصویری را مخاطب نتواند باز تولید معنایی کند، به اصطلاح این عدم ارتباط مانع درک تصویر شده و دریافت نسبت به معنای مورد نظر مولف ابتر خواهد بود، پس در پروسه تولید تصویر به شدت باید بازخوردهای مخاطب را سنجید. شیخ محمد عبده می گوید: «تصویر نوعی شعر است که دیده شود ولی بی صداست و شعر نوعی تصویر گویا ولی نامرئی است نقاشی ها و مجسمه ها حالات شخصی و جمعی مردم را در زمینه های مختلف نگه داشته اند».

قلم نه تنها افکار، اندیشه ها، احساسات و عواطف بشر را به صورت نوشته بلکه قصه ها و حرف هایی را که نوشتنی نیستند نیز بیان می کند، خطوط هندسی، نقش و نگارها و طرح و ترسیم ها ی شکل گرا که همواره بیانگر خیلی از حرف های انسان بوده اند و شاید بدون این صورت ها ،آن حرف ها قابل گفتن نبودند.

خط نه تنها توانایی خود را در نوشتن ویا زیبایی خود را در خوشنویسی به ثبت رساند، بلکه «شگفت ترین کیفیت خط، قدرت آنست برای نشان دادن حجم یا شکل مجسم ،این کیفیت را خط فقط در دست بزرگترین استادان حاصل می کند و تجلی آن بصورت انحرافات ظریف گوناگونی است که در خط مداوم یا مستمر صورت می گیرد، یعنی آنکه خط در لبه اشیاء، یک حالت عصبی و حساس پیدا می کند، چابک و غریزی می شود و بجای تداوم و استمرار، درست در نقطه ای که باید قطع می شود، ...خط در حقیقت یک زبان بسیار اجمالی و انتزاعی برای بیان موضوع است، یک تلخیص تصویری است».

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:53  توسط tasvire honar  | 

دکتر اکبر نقوی: هنر مسلمانان، هنر مذهبی نیست،بلکه هنری قدسی است www.hawzah.net

درآمد:

دکتر اکبر نقوی، در اولین همایش بررسی هنر نقاشی در جهان اسلام که همزمان با نمایشگاه دوسالانه بین المللی نقاشی جهان اسلام برگزار شد، مبحث «بنیادهای هنرهای تجسمی اسلامی» را مطرح و به بحث گذاشت.

او گفتارش را به شیوه ای شخصی با تفألی به حافظ آغاز نمود، که خواجه شیراز نیز چنین گفت:

کسی که حسن رخ دوست در نظر دارد

محقق است که او حاصل بصر دارد

با او به گفتگویی طولانی نشستیم، با او نشستن خسته ات نمی ک ند. او به زبانی شیرین، حافظ را به فارسی می خواند و همواره می خندید و از فرهنگ و هنر ایرانیان سخن می گفت، او از پاکستان آمده بود و عاشق دیدار مشهد و پیشوایش بود، او از پاکستان، مردمش، هنرش و عشق به پاکستان برایمان صحبت کرد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:51  توسط tasvire honar  | 

خوشنویسی و بسترسازی فعالیت های پژوهشی www.hawzah

گردهمایی علمی همایش بین الملل خوشنویسی جهان اسلام، در روزهای 25 و 26 مهر با حضور هنرمندان، اساتید دانشگاه و شخصیت های فرهنگی و هنری در تالار گنجینه موزه دوران اسلامی برگزار شد .

در مراسم گشایش این همایش بین المللی، میرحسین موسوی رییس فرهنگستان هنر در سخنانی گفت: تعامل ایران با کشورهای اسلامی، به معنای عدم ارتباط با سایر کشورهای دنیا نیست، بلکه وسیله ای برای جلوگیری از خودبیگانگی هنرمندان جهان اسلام است .

وی با اشاره به اینکه هیچ جانشینی برای خط، به عنوان واسطه ای برای وحدت اسلامی وجود ندارد، افزود: خوشنویسان با زنده نگهداشتن خط و ملاک قرار دادن خط برای ارزش های زیباشناسانه، موجب ارتقای میراث عظیم فرهنگی و تمدن جهان اسلام شده اند .

 


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:50  توسط tasvire honar  | 

پژوهشی درباره کعبه و اشیای هنری ـ تاریخی آن www.hawzah.net

پیشگفتار

از آن هنگام که حضرت ابراهیم علیه السلام بیت اللّه الحرام را به فرمان خداوند حکیم بنا کرد، کعبه پیوسته مورد احترام مردم است و دل های مشتاق، از هر سرزمین و در هر زمان به سوی آن پر می کشند. در دوران جاهلیت؛ سران و بزرگان عرب و از آن پس خلفا، فرمانروایان، پادشاهان و مردم با همین دید، به آن نگریسته و از هر فرصتی برای تقدیم هدیه ای ارزشمند، یا تعمیراتی ضروری و یا نهادن جامه ای نفیس بر آن، بهره گرفته اند.

ارسال (مَحْمل»(1) و یا فرستادن کلیدهایی برای درِ کعبه نیز از همان نوع پیشکش ها به شمار می رفته است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:49  توسط tasvire honar  | 

حکمای مشاء مسلمان و هنراسلامی/هنر اسلامی با پیوند تخیل و تعقل بروز می یابد www.hawzah.net

فلاسفه مشاء اعتقاد دارند هنر اسلامی زمانی تحقق می یابد که هم در مقام خلق و ابداع و هم در مقام ارائه اثر، پیوند تخیل و تعقل برقرار باشد

 

منبع خبر: www.mehrnews.com

هادی ربیعی گفت: فلاسفه مشاء اعتقاد دارند هنر اسلامی زمانی تحقق می یابد که هم در مقام خلق و ابداع و هم در مقام ارائه اثر، پیوند تخیل و تعقل برقرار باشد.

به گزارش خبرنگار مهر، چهاردهمین درس گفتار تبیین ماهیت هنر اسلامی ، دیروز سه شنبه با عنوان "رویکرد حکمای مشاء مسلمان نسبت به هنر اسلامی" با سخنرانی دکتر هادی ربیعی پژوهشگر هنر اسلامی در مرکز هنرپژوهی نقش جهان برگزار شد.

هادی ربیعی در ابتدا با اشاره به تقسیم بندی فلاسفه مسلمان گفت: صحبت ما پیرامون مشائیان است. مشاء به معنای راه رفتن است و وضع این واژه به این دلیل است که ارسطو هنگام تدریس در لوکیوم راه می رفته و از بزرگترین فلاسفه مشاء می توان به کندی، فارابی ، ابن سینا و ابن رشد اشاره کرد.

وی افزود: وقتی می گوئیم این افراد پیروان ارسطو هستند اصلا بدین معنا نیست که کاملا از ارسطو تقلید می کرده اند چون این گروه در بسیاری از موارد نقدهائی به ارسطو وارد کرده و با او اختلاف نظر داشته اند. این فلاسفه به خاطر اینکه تحت تأثیر فلوطین نیز بوده اند در برخی مواقع از ارسطو فاصله گرفته اند. بنابراین اندیشه این فلاسفه ترکیبی میان ارسطو و فلوطین بوده است.

ربیعی گفت: مشائیان بیش از دیگر نحله های فلسفه اسلامی درباره هنر بحث کرده اند. ابن سینا، فارابی و کندی در مورد موسیقی ، شعر و ادبیات آثار قابل توجهی دارند، اما امروزه به این جنبه از کار این افراد توجهی نمی شود. مهمترین ویژگی که به وسیله آن می توان هنر اسلامی مشائیان را شناخت، معنای تخیل است.

وی یادآور شد: یکی از اختلاف نظرهای اینها با ارسطو در این مسئله است که مفهوم تخیل در نظر این افراد بسیار گسترده است و خیال و مشتقات آن ( مخیله، متخیله، تخیل) همه به یک معنا به کار برده نمی شوند. خیال و متخیله به خصوص نزد ابن سینا دو قوه مجزا از هم تلقی می شوند، چون دو نوع ادراک مختلف را انجام می دهند.

این پژوهشگر هنر اسلامی گفت: برای قوا یک تقسیم بندی وجود دارد. قوای مدرکه ظاهری و قوای مدرکه باطنی. قوه  حس مشترک، خیال، متخیله، وهم  و حافظه پنج شکل قوای باطنی هستند. قوه خیال نزد مشائیان گاهی قوه مصوره نیز نامیده می شود چون تمام ادراکات حسی را در خود جای می دهد و همیشه در هنر از قوه خیال بحث می شود. با این تعریف آنچه که در مشاء برای هنر مهم است متخیله است و نام دیگر آن متفکره . متخیله در صور ذهنی قوه خیال دخل و تصرف می کند. امبرتو اکو در کتابی به بحث درباره نظریات فیلسوفان قرون وسطی پیرامون هنر می پردازد. وی دو جا به ابن سینا ارجاع می دهد و هر دو ارجاع مربوط به بحث قوه متخیله است.

وی سپس افزود: در اینجا نام دیگری که فلاسفه مشاء به این قوه داده اند( متفکره) مغفول واقع شده است. این قوه ازآن جهت که تحت کنترل وهمیه است متخیله است و از آن جهت که عقل آنرا کنترل می کند متفکره است و قوه ای که درباب تبیین ماهیت هنر باید مورد بحت قرار بگیرد متفکره است چون دخل و تصرف در صورتهای خیالی تحت نظر عقل است. این جاست که ماهیت مشائی این بحث خودش را نشان می دهد.

ربیعی گفت: ابن سینا تأثیرگذاری موسیقی را چنین تشریح می کند که زیبائی که در موسیقی است نفس انسان را به شگفتی وا می دارد در نتیجه از به کاربردن قوای حیوانی باز می ماند و همه قوا تابع عقل می شوند. بنابراین فلاسفه مشاء می گویند هنر اسلامی زمانی تحقق می یابد که هم در مقام خلق و ابداع و هم در مقام ارائه اثر پیوند تخیل و تعقل برقرار باشد.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:39  توسط tasvire honar  | 

معماری و هنر اسلامی صاحب فرهنگ نامه می شود www.hawzah.net & www.ibna.ir

در مقدمه این اثر، هدف از تولید چنین مرجعی که در حجمی معادل بیست میلیون کلمه تألیف شده، تدوین تاریخ هنرهای تجسمی در سراسر دنیا از ما قبل تاریخ تاکنون ذکر شده است.

 نشر کتاب مرجع (وابسته به موسسه فرهنگی هنری کتاب مرجع) ناشر کتاب های مرجع و منابع فرهنگ و تمدن ایران و اسلام، انتشار فرهنگ نامه معماری و هنر اسلامی را در برنامه گروه هنر و معماری خود قرار داده و به چاپ نفیس این اثر معتبر پژوهشی و هنری پرداخته است.

 

به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، گروه مترجمان و ویراستاران، ترجمه چند مقاله درباره هنر اسلامی را به پایان رسانده و امیدوار است با بهره گیری از تجارب خود در تألیف و ترجمه مقاله های دانشنامه جهان اسلام در بنیاد دایرة المعارف اسلامی، به زودی ترجمه کامل، یک دست و دقیق این اثر را در اختیار پژوهشگران و علاقه مندان هنر اسلامی قرار دهد.

همچنین جایگزینی و گزینش تصاویر مناسب و با کیفیت برای ارائه بهتر مطالب در دستور کار این گروه قرار گرفته است.

فرهنگنامه هنر
(Dictionary of Art)اثری است در سی و چهار جلد که تألیف آن در اواسط دهه 1980 آغاز شد و در نیمه دهه 1990 پایان گرفت.

در مقدمه این اثر، هدف از تولید چنین مرجعی که در حجمی معادل بیست میلیون کلمه تألیف شده، تدوین تاریخ هنرهای تجسمی در سراسر دنیا از ما قبل تاریخ تاکنون ذکر شده است.

بر اساس رویکردی نوین و گسترده و مردم گرایانه به مفهوم هنر، دامنه موضوعات این کتاب از بسیاری کتاب های مرجع وسیع تر است و برای نمونه، عرصه هایی چون هنرهای تزیینی و صنایع دستی و هنرهای سنتی ظریف را به طور جدی مورد توجه قرار داده است.

جلد شانزدهم این مرجع معتبر، با توجه به همین ویژگی ها و برداشت های جامع تقریبا به طور کامل به هنر اسلامی اختصاص یافته است و در حجمی حدود پانصد و چهل صفحه (نزدیک به سی هزار کلمه) مهم ترین عرصه های هنر اسلامی را در سیزده مقاله نسبتا بلند مورد بحث و بررسی قرار داده است و هر مقاله با در برداشتن عناوین فرعی متعدد، متناسب با حوزه های جغرافیایی و ادوار گوناگون تاریخی، به بررسی هنر اسلامی می پردازد.

از سیزده مقاله بلند «فرهنگنامه معماری و هنر اسلامی»، مقاله اول، مقدمه ای درباره گستره و الزامات هنر اسلامی فراهم آورده که بیشتر، مطالبی تحلیلی در شناخت مفاهیم و محدودیت های هنر اسلامی است و مقولاتی نظیر الگوهای سکونت جوامع مسلمان، بازرگانی و ارتباطات، تأثیرات حمایت و حامیان هنر و لایه بندی های جوامع اسلامی را در گسترش هنر و نهایتا شرایط و موقعیت هنرمند مسلمان در جامعه خود را مورد بحث قرار می دهد.

مقاله دوم به معماری اختصاص دارد که با همان الگوی تقسیم بندی، جغرافیایی و تاریخی، توسعه شهری و خانه سازی را هم توصیف و تحلیل می کند.

مقاله سوم به کتاب آرایی و هنرهای وابسته به آن مانند خطاطی، تذهیب و صحافی اختصاص دارد. سه مقاله بسیار مفصل و مبسوط بعدی، مختص فلزکاری و سفالگری و بافندگی است که با عناوین فرعی بسیار، به فعالیت های مسلمانان در این حوزه ها می پردازد؛ به ویژه مقاله بافندگی که نه تنها بافت انواع پارچه ها بلکه قالی و گستردنی های گوناگون دیگر را هم در بر می گیرد.

مقاله هفتم هنرهای وابسته به چوب و انواع آفرینش های هنری در این حوزه را مورد بررسی قرار می دهد. مقاله هشتم با عنوان کلی «سایر هنرها» رشته هایی نظیر اسلحه سازی، طلاکوبی، شیشه گری، جواهرسازی را مورد بررسی همه جانبه قرار داده است.

پنج مقاله نسبتا کوتاه تر انتهایی، به پدیده هایی چون؛ عتیقه سازی، تاریخ نگاری، مجموعه ها، موزه ها و نمایشگاه های هنر اسلامی پرداخته است.

با نگاهی اجمالی به فهرست نام مؤلفان این مقالات می توان به سادگی دریافت که تا پیش از این، چنین مجموعه تحسین برانگیزی از پژوهشگران هنر اسلامی برای تولید یک کار پژوهشی گرد هم نیامده بودند.

پژوهشگران و مؤلفانی از بیست کشور جهان، کار تألیف این مجموعه را انجام داده اند، کسانی چون؛ شیلا بلر و جوناتان بلوم که در عین حال از اعضای هیأت اصلی ویراستاری این اثرند؛ مؤلفانی از ایران مانند دیبا، عباس دانشوری، همچنین از کشورهای عربی نظیر مروان ابوخلف؛ از ترکیه نادر ارزینی، عبدالله کوران، اجین آتل و گونل انگ؛ از روسیه الگا کوماروف؛ و سرانجام، نامی ترین پژوهشگران هنر اسلامی نظیر الگ گرابار، باربارا اشمیت، ساسک، دنی، جیمز آلن، رابینسون، آن ماری شیمل و... .

این مؤلفان کوشیده اند در هر مقاله ضمن بازگویی تاریخ هنر به تجزیه و تحلیل زیبایی شناسانه، با عنایت بیشتر به نقش مایه ها، اشکال و موضوعات هنری، دست پیدا کنند و در کنار شناساندن اعلام و چهره های شاخص، اصطلاحات و مفاهیم آن رشته را هم مطرح و روشن کنند
.

فهرست منابع پایانی در هر مقاله، ضمن آن که شاهدی بر مستند بودن داده ها ست، راهنمای با ارزشی است برای مطالعه بیشتر در هر موضوع و فهرستی است از منابع مورد نیاز کتابخانه های تخصصی هنر در پژوهشکده ها و دانشکده های هنر، که در غنی ساختن مجموعه های اسناد و منابع این فرهنگ نامه، می توان از آن بهره برد.

شرایط ویژه ای که در فضای پژوهش های هنری در ایران است، در حال حاضر ضرورت ترجمه این اثر را بیشتر می کند

در دانشنامه هایی که هم اکنون در دست تألیف است قلت و گاه فقدان مدخل های هنری چشمگیر است.

جز در حوزه دایرة المعارف نویسی، در عرصه تدریس هنر هم این کتاب می تواند اثری در خور توجه باشد. با راه اندازی رشته های پژوهش هنر در مقاطع مختلف تحصیلی و دانشگاهی، فقدان و قلت منابع درسی با تکمیلی یکی از مشکلات در ارتقای این رشته ها بوده است و اثر حاضر در این حوزه هم بسیار راه گشا خواهد بود.

ایجاد فضایی آکادمیک و پدیدآوردن ادبیاتی بسزا با اصطلاحات نسبتا دقیق در حوزه پژوهش هنرهای مردمی و صنایع دستی، که یکی از مشکلات اساسی در فعالیت های پژوهشی است، از دیگر فواید ترجمه این مرجع خواهد بود. مترجمان می کوشند این مهم را با تدوین واژنامه مفصل در انتهای اثر به انجام رسانند.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:35  توسط tasvire honar  | 

خط و خوشنویسی www.hawzah.net

منابع مقاله:

تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی، مدد پور، محمد؛

به بیان قرآن زبان و خط ودایعی اند الهی در انسان که آدمی با آن از اسماء الله حکایت می کند و به معرفت الله نائل می گردد (1).آیات متعددی در قرآن ناظر بر مراتب فوق است:

الرحمن علم القرآن خلق الانسان علمه البیان (2)

اقرء و ربک الاکرم الذی علم بالقلم،علم الانسان ما لم یعلم (3)

ن و القلم و ما یسطرون (4)

قال علم آدم الاسماء کلها یا آدم انبئهم باسمائهم فلما نباهم باسمائهم (5).

قاضی احمد قمی در گلستان هنر در باب قلم پس از ذکر حدیث «اول خلق الله القلم »ابیاتی چنین می آورد:

هستی ز قلم رقم پذیرست

زو شمع قلم فروغ گیرست

سروی است قلم به باغ ادراک

سایه ز رقم فکنده بر خاک

او می نویسد قلم یا نباتی است یا حیوانی.قلم حیوانی همان قلم موی نقاشان است که سپرسازان مانی فرهنگ و جادو طرازان ختای...


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:26  توسط tasvire honar  | 

هنر در اندیشه امام خمینی (ره) www.hawzah.net

خون صدها هنرمند فرزانه در جبهه های عشق و شهادت و شرف و عزت، سرمایه زوال ناپذیر هنری است که به تناسب عظمت و زیبایی انقلاب اسلامی، همیشه مشام جان زیباپسند طالبان جمال حق را معطر می کند.

تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل دهنده اسلام ناب محمدی صلی الله علیه وآله، اسلام ائمه هدی علیهم السلام، اسلام فقرای دردمند، اسلام پابرهنگان، اسلام تازیانه خوردگان تاریخ تلخ و شرم آور محرومیت ها باشد. هنری زیبا و پاک است که کوبنده سرمایه داری مدرن و کمونیسم خون آشام و نابود کننده اسلام رفاه و تجمل، اسلام التقاط، اسلام سازش و فرومایگی، اسلام مرفهین بی درد و در یک کلمه اسلام امریکائی باشد. هنر در مدرسه عشق، نشان دهنده نقاط کور و مبهم معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی است. هنر در عرفان اسلامی، ترسیم روشن عدالت، شرافت، انصاف و تجسم تلخکامی گرسنگان مغضوب و قدرت و پول است. هنر در جایگاه واقعی خود تصویر زالوصفتانی است که از مکیدن خون فرهنگ اصیل اسلامی، فرهنگ عدالت و صفا لذت می برند. تنها به هنری باید پرداخت که راه ستیز با جهانخواران شرق و غرب و در راس آنها امریکا و شوروی را بیاموزد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:7  توسط tasvire honar  | 

مسجد گوهرشاد مشهد پس از ششصد سال www.hawzah.net

منابع مقاله:

فصلنامه مشکوة، شماره 86، محمدرضا قصّابیان - بنیادپژوهشهای اسلامی گروه جغرافیا و نجوم؛

مسجد جامع گوهرشاد مشهد، یکی از مسجدهای مشهور ایران و جهان اسلام و یادگاری ارزشمند و ماندگار از هنر و معماری تیموریان است. عملیات احداث این بنا به همت گوهرشاد آغا، دختر امیر غیاث الدین ترخان، همسر شاهرخ بن تیمور گورکانی و در دوران استانداری پسرش بایسنقر میرزا، به سال 818 ق / 794ش در ضلع جنوبی حرم رضوی آغاز شد و در سال 821ق / 797ش به اتمام رسید(1).

ساخت بنای مسجد جامع گوهرشاد توسط معمار معروف عصر تیموریان، قوام الدین بن زین الدین شیرازی(2) و با استفاده از آجر و گچ و به شیوه معماری اسلامی در شرق صورت گرفت. بانو گوهرشاد یکی از زنان نامدار عصر تیموری است که مورد احترام امیر گورکانی بوده، در امور مملکتی مورد مشورت قرار می گرفت(3). نام او در دو محل از بنای مسجد، یکی در بالای درِ ورودی ایوان دارالسیاده و دیگری در کتیبه ایوان مقصوره با خط زیبای شاهزاده بایسنقر میرزا با کاشی معرق به عنوان بانی مسجد نگاشته شده و به یادگار مانده است(4).


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:5  توسط tasvire honar  | 

نگاهی به هنرهای اسلامی در عصر تیموری /www.hawzah.net

منابع مقاله:

فصلنامه مشکوة، شماره 53، امامی، نصرالله؛

دانشگاه شهید چمران

از هنر دوره تیموری با وجود شهرت فراوانش، بسیار چیزهاست که نمی دانیم. منابع و مظاهر هنری این دوره غالبا یا اندک است و یا در دسترس نیست. این مقاله کوششی است برای نمایاندن و معرفی جنبه هایی از هنر عصر تیموری.

پیش از وارد شدن به بحث اصلی، نگاهی کوتاه به روی کار آمدن تیموریان می اندازیم. تیمور فرزند ترغای نویان بوده و در تیره اجدادی خود با چنگیز پیوند داشته است. تیمور در حدود بیست وچهار سالگی توانست با نشان دادن لیاقت و توان جنگجویی خود، شهرتی به هم رساند و ده سال بعد با از بین بردن رقیبان کوچک و بزرگ خویش، لقب «صاحب قران » بگیرد. او چهار بار به خوارزم لشکر کشید و دشت قپچاق و مغولستان را تصرف کرد. در سال 782 به خراسان تاخت و نیشابور و هرات را تسخیر کرد و در سال 750 مازندران را از کف باوندیه خارج ساخت. او پس از یورشهای مکرر به قلب ایران، دامنه فتوحات خود را به دمشق و حلب و مصر رسانید. تیمور پس از این فتوحات، قصد تسخیر چین را در سر می پرورانید ولی در سال 807 ه به سن 71 سالگی و پس از36 سال سلطنت درگذشت. جسد تیمور با احترام فراوان در آرامگاهی که در زمان حیات خود او بنا نهاده شده بود و هنوز پابرجاست مدفون گردید. اگر چه یکی از پسران تیمور به نام میرانشاه تا سه سال پس از فوت وی بر قسمتهایی از قلمرو تیمور حکمرانی داشت، ولی پسر دیگرش، شاهرخ میرزا که از زمان حیات تیمور بر قسمت وسیعی از خراسان حکومت می راند و بعدها نیز مازندران و ماوراءالنهر و فارس و کرمان و آذربایجان را در قبضه تصرف خود درآورد، نامدارترین جانشینان او محسوب می شود.

با مرگ شاهرخ، الغ بیگ فرزند ارشدش زمام اختیار را در دست گرفت. ولی او همواره درگیر بسیاری از منازعتهای خانوادگی تیموریان بود. در سال 853 ه با قتل الغ بیگ، تشنجات داخلی خاندان تیموریان رو به تزاید گذاشت. در سال 855 ه سلطان ابوسعید تیموری به سلطنت رسید. از این زمان به بعد انحطاط تیموریان سرعت بیشتری گرفت تا آن که سلسله تیموری در سال 911 ه به دست امرای شیبانی منقرض گردید، اما با این حال، شعبه ای از خاندان تیموری در هند سلسله ای تشکیل دادند که به نام بابریان شهرت داشتند.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 20:3  توسط tasvire honar  | 

فرش قرآن کریم؛ نخستین اثر بافت قرآن در جهان اسلام www.hawzah.net


سرپرست دانشکده فرش دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز گفت: فرش قرآن کریم، نخستین اثر بافت قرآن در جهان اسلام است.

89129.JPG

جواد پورنامی  افزود: در این فرش، کل قرآن مجید در 76 ورق دورو به خط عثمان طه بافته شده است.
 
وی اضافه کرد: قطع این اثر 45 در 70 سانتی متر و ضخامت هر ورق کمتر از 4 میلیمتر است.
 
پورنامی گفت: جنس این اثر از ابریشم و پشم است به طوری که بخشی از حاشیه، چله ها و متن آیات از ابریشم و زمینه آن از پشم است.
 
وی اظهار داشت: ویژگی این اثر در مقایسه با بافته های خطی این است که در آن، ترکیبی از گره های متقارن و نامتقارن استفاده شده است تا ظرافت هایی که در خط دیده می شود، به طرزی زیبا خود را در بافت نشان دهد.
 
معاون فرهنگی دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز نیز گفت: این اثر نخستین اثر دانشگاه هنر اسلامی تبریز و نخستین دانشکده فرش ایران است که امروز آخرین برش های آن به دست مبارک مقام معظم رهبری انجام و به ایشان هدیه شد و معظم له نیز این اثر را به موزه آستان قدس رضوی هدیه کردند.
 
حجت الاسلام سیدجلال شربیانی افزود: از آنجا که این دانشگاه به نام هنر اسلامی نامیده شده است تصمیم گرفتیم نخستین اثر هنری را کلام الله مجید قرار دهیم که امروز با تلاش طراحان و بافندگان آن به جهان اسلام تقدیم شد.
 
وی گفت: برای خلق این اثر نفیس هشت بافنده خبره حدود شش سال با استفاده از نقشه های بی نظیر تلاش کردند.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:49  توسط tasvire honar  | 

هنر کاشیکاری و موزاییک سازی در اسلام از نگاه کریستین پرایس www.hawzah.net

منابع مقاله:

مجله هنر دینی، شماره 15, 16، مردانی پور، آرش؛

پیشگفتار
در میان بخش های گوناگون تمدن اسلامی چون علوم، صنایع، نظامات، آداب و رسوم و اعتقادات، هنر اسلامی از همه ملموس تر، پرجاذبه تر و ماندگارتر است. این هنر چون شاخه های دیگر تمدن اسلامی از میراث هنری تمدن های مختلف پیش از خود بهره جسته و اقوام مختلف در آن نقش ایفا کرده، و در سطح جغرافیایی بسیار دامنه داری پدیدار شده است. تنوع و چگونگی هنر اسلامی از ویژگی های برجسته این هنر دیرپا و پرشکوه است که بی شک نشانه نبوغ، آفرینش گری و سلیقه سلیم آفرینندگان آن است.
پرواضح است که بررسی تمام جنبه های این هنر شگفت و خیال انگیز در یک مقال هرگز نمی گنجد چرا که دریا را چون می توان در کوزه ای جای داد؟ به هر تقدیر هنر اسلامی بخشی از وضعیتی عام بود که با ظهور اسلام در تاریخ هنر جهانی پا گشود.
«کریستین پرایس» در کتاب خود «تاریخ هنر اسلامی»(1) می گوید:
«داستان هنر اسلامی با چکاچک شمشیر و آوای سمّ ستوران در بیابانها و بانگ بلند پیروزی «اللّه اکبر» آغاز می شود». مسلمانان با تلاش پیگیر و همه جانبه توانستند وارد قلمرو امپراطوری بیزانس و شاهنشاهی ایران شوند و از ایران به سرزمین زرخیز هند بتازند و نیز از مرزهای شرق ایران گذشته به آسیای میانه در آیند. در این هنگام موسی بن نصیر فرمانروای تازی آفریقای شمالی به اسپانیا تاخت و به فرماندهی مردی از بربر به نام طارق آنجا را گشود. هنوز صد سال از رحلت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله وسلم نگذشته بود که قلمرو اسلام از هند تا اسپانیا گسترش یافت، تا بستر مناسب برای پیدایش «تمدن اسلامی» و از جمله هنر اسلامی به وجود آید.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:45  توسط tasvire honar  | 

معماری مساجد www.hawzah.net

منابع مقاله:

هنر در قلمرو مکتب، محدثی، جواد؛

بحث ما،«هنر در قلمرو مکتب »است و در خلال مباحث گذشته هم،به تفاوت و جدا بودن «هنر اسلامی »از«هنر مسلمین »اشاره هائی کرده ایم.و اکنون هم تاکید می کنیم که:چنین نیست که آنچه توسط هنرمندان مسلمان در طول تاریخ طولانی اسلام پدید آمده و در زمینه های گوناگونی مجال بروز یافته است،هنر اسلامی باشد و بتوان آنرا به گردن مکتب انداخت و بپای اسلام نوشت و مهر اسلام را پای آن زد.بلکه آمیخته ای است از آنچه خود داشته و آفریده اند،و آنچه از دیگران گرفته،یا تحت تاثیر بوده اند.و نیز ترکیبی است از آنچه حدود شرع در آن رعایت شده،و آنچه که بر مبنای فقه اسلام،استوار نیست.

هنر مسلمین،که زمینه اش،حیات فردی و اجتماعی مردم بوده است،به شکل های گوناگونی بروز کرده است.مهم ترین موارد تحلی و بروز و ظهور آنرا می توان اینگونه بر شمرد:

-معماری و ساختمان مساجد -کاخ ها و ابنیه خلفای اموی و عباسی و فاطمی و عثمانی و... -سفال سازی،خط،مینیاتور،نقاشی -دژها و برج و باروها -ابنیه مشاهد و مقابر پیشوایان -مدارس و مراکز علمی،نظامیه ها و... -تزئینات سنگی،گچی،چوبی و کاشیکاری -ادوات جنگی و ابزار دیوانی و«حکومتی » -فرش،پارچه،قلابدوزی،لباسهای نظامی و سیاسی -تزئینات خارجی و داخلی بناهای مذهبی و غیر مذهبی -ابزار و وسائل مساجد و منازل،مثل منبر،رحل،قلمدان... -کتاب نویسی،کتاب سازی،خط و خطاطی و تذهیب. -هنرهای مکتوب،نظم و نثر،خطابه ها،تالیفات ادبی...از این میان،آنچه بحث فعلی ماست،«معماری مساجد»است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:42  توسط tasvire honar  | 

نمایش دین در هنر اسلامی www.hawzah.net

پرسش:
دین در هنر اسلامی چگونه نمایش داده شده است؟

هنر اصیل اسلامی دین را امری قدسی و ملکوتی که در بردارنده زیبائی­ها و کمالات عالم آفرینش است، معرفی کرده است. در این معرفی تلاش بر این است که مضامین عالی دین بدون تحریف در قالب مناسب هنری بگونه­ای نمایش داده شود که تاثیر لازم را در احساس و مشاعر مخاطبین گذاشته و در عین حال ساحت آن از امور وهن­آلود بدور بماند.

هنر اصیل در حقیقت صیقل دهنده اسلام ناب است که نمونه آن را در اشعار بلند حافظ و سایر شعرای ایرانی می­توان دید و در نقش و نماهای مساجد بزرگی چون مساجد اصفهان نیز جلوه گر یافت.

خطاطان بزرگ، هنر خویش را در کتابت قرآن به کار گرفته اند و قاریان خوش­نغمه، برای قرائت قرآن نغمه­های دلکش سر داده اند و این چنین هنر اسلامی، تجلی­گاه ظاهر و باطن زیبای اسلام شده است.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:35  توسط tasvire honar  | 

تعریف هنر اسلامی www.hawzah.net

پرسش:

هنر اسلامی چیست؟ تعریف هنر اسلامی چیست؟

می توان گفت هنر تجلی ابعاد و ساحت غیر مادی انسان در عالم طبیعت است که گاهی در خدمت اندیشه متعالی انسانها است و گاهی در خدمت غرائز حیوانی او قرار می گیرد.

هنر اسلامی آن هنری است که تجلی معنویت و تعهد انسان باشد و در خدمت تعالی اندیشه و عمل انسان قرار گرفته و موجب سستی و انحراف در فکر و عمل او نشود.

هنری که تنها در خدمت غرائز مادی و پست بوده و تنها خدمتگزار جنبه های مادی بشر و احیاناً در خدمت طواغیت و انسانهای پست اندیشه و سست عنصر باشد، هنری مبتذل و غیر دینی محسوب می شود.

امام خمینی(ره) در مورد هنر متعهد می گوید: تنها هنری مورد قبول قرآن است که صیقل دهندة اسلام ناب محمدی صلی الله علیه و اله و سلم، اسلام ائمه هدی علیهم السلام، اسلام فقراء دردمند، اسلام پا برهنگان، اسلام تازیانه خوردگان تاریخ تلخ و شرم آور محرومیت ها باشد. هنری زیبا و پاک است که کوبنده سرمایه داری مدرن و کمونیزم خون آشام و نابود کننده اسلام رفاه و تجمل، اسلام التقاط، اسلام سازش و فرومایگی و اسلام مرفهین بی درد و در یک کلمه اسلام آمریکایی باشد. هنر در مدرسه عشق نشان دهنده نقاط کور و مبهم و معضلات اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و نظامی است، هنر در عرفان اسلامی ترسیم روشن عدالت و شرافت و انصاف و تجسم تلخ کامی گرسنگان مغضوب قدرت و پول است.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:34  توسط tasvire honar  | 

از گذشته هنر اسلامی www.hawzah.net

منابع مقاله:

تاریخ هنر اسلامی ، پرایس، کریستین؛

با تکیه بر کاشیکاری و موزائیک سازی هنر اسلامی بخشی از وضعیت عام بود که با ظهور اسلام سامان یافت.

«کریستین پرابیس» در کتاب خود «تاریخ هنر اسلامی» می گوید:

«داستان هنر اسلامی با چکاچک شمشیر و آوای سم ستوران در بیابانها و بانگ بلند پیروزی «الله اکبر» آغاز می شود» .مسلمانان با تلاش پیگیر و همه جانبه توانستند وارد قلمرو امپراتوری بیزانس و شاهنشاهی ایران شوند و از ایران به سرزمین زرخیز هند بتازند و نیز از مرزهای شرق ایران گذشته به آسیای میانه در آیند.در این هنگام موسی بن نصیر فرمانروای تازی آفریقای شمالی به اسپانیا تاخت و به فرماندهی مردی از بربر به نام طارق آنجا را گشود.هنوز صد سال از رحلت پیامبر اسلام (ص) نگذشته بود که قلمرو اسلام از هند تا اسپانیا گسترش یافت تا بستر مناسب برای پیدایش تمدن اسلامی و از جمله هنر اسلامی به وجود آید .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:32  توسط tasvire honar  | 

جوهر هنر اسلامی بازگشت انسان به اصل خود است www.hawzah.net & www.iqna.ir

هنر می تواند مصلحت آفرین و مفسد آور باشد و اگر این هنر با مبانی دینی مرتبط شود کاربری

آن موجب ماندگاری اثر است.

هنر اسلامی آفرینش زیبا دوستی و جوهر آن بازگشت انسان به اصل خودش است

«آزیتا نوربخش»،نویسنده و شاعر معاصر در بخش کودک و نوجوان در گفت و گو با

خبرگزاری قرآنی ایران (ایکنا) شعبه کانون های تخصصی قرآنی، ضمن بیان مطلب فوق

گفت: هنر می تواند مصلحت آفرین و مفسد آور باشد و اگر این هنر با مبانی دینی مرتبط شود

کاربری آن موجب ماندگاری اثر است.

وی در زمینه هنر اسلامی افزود: هنر از دیدگاه اسلام شامل هنر مشروع و غیر مشروع

است و هنر غیر شرعی همچون؛ فیلم و داستان ضد دینی نتیجه زیبا نشان دادن زشتی هاست

و این رویکرد هنر غیرشرعی به سوی شیطان است.

نوربخش در تعریف هنر مشروع تصریح کرد: هنر مشروع حرکت به سوی اخلاق حسنه و

دوری از گناه است و داستان های دینی با رویکرد قرآنی موجب رستگاری و سعادت در

آموزه های نسل جدید است.

وی در پایان متذکر شد: جوهر هنر اسلامی بازگشت انسان به اصل خود است.

چشمان نگران، فدائی، شور دوباره، آزاده، توبه و جشن تکلیف داستان هایی از این نویسنده

در زمینه مذهبی و اسلامی است که در مؤسسه فرهنگی و دینی «الرضا» انتشار یافته است.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:28  توسط tasvire honar  | 

هنر اسلامی، جلوهای از انوار الهی است www.hawzah.net

گفتوگو با دکتر مهناز شایستهفر – مدیر مؤسسهی مطالعات هنر اسلامی

دکتر «مهناز شایستهفر» مدیر مؤسسهی مطالعات هنر اسلامی و مدیر مسئول و سر دبیر دو فصلنامهی «مطالعات هنر اسلامی» است.

وی که مدیر گروه هنر اسلامی دانشگاه تربیت مدرس است، کارشناس رشتهی تاریخ از دانشگاه شهید بهشتی بوده و کارشناسی ارشد خود را در رشتهی پژوهش هنر و همچنین دکترایش را در پژوهش هنر اسلامی از دانشگاه بیرمنگام انگلیس ، اخذ کرده است.

تألیف کتاب «دیباچهای بر هنر ایرانی اسلامی» و ترجمهی کتابهای «سفالگری جهان اسلام»، «کاشیهای اسلامی» و «معراجنامه» از جمله فعالیتهای این بانوی هنرمند است.

در ادامه، گفتوگویی با ایشان در ارتباط با هنر اسلامی و جایگاه این هنر در ایران و جهان داشته، نظرشان را در مورد تعریفی واحد از هنر اسلامی و سپس هنر شیعی، جویا خواهیم شد.

• هنر اسلامی از منظر معنای کلامی، به مجموعهی انعکاس باورها و اعتقادات دینی مسلمانان در آثار هنریشان در سرزمینهای اسلامی، اطلاق میشود.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:23  توسط tasvire honar  | 

هنر اسلامی3 www.hawzah.net

به مناسبت 20 فروردین، روز هنر اسلامی

مقام معظم رهبری(مدظله العالی)

هر هنرمندی به تنهایی یک دنیاست و این خاصیتِ هنری است که در وجود اوست. اگر انسان فرصت می‏کرد تا غمگسارانه پای دل هنرمندان بنشیند، دنیای عجیب و زیبایی می‏دید؛ آمیخته‏ای از غم ها و شادی ها؛ آرزوها و نگرانی ها و آرمان ها؛ ولی متأسفانه این مجال وجود ندارد. یکی از دوستان از هنر به عنوان جواهر سفید تعبیر کردند. آری؛ هنر گوهر بسیار گرانبهایی است که ارزش و گرانبهایی آن فقط بدین جهت نیست که دل ها و چشم هایی را به خود جذب می‏کند ـ خیلی از چیزهایی که هنری نیست، ممکن است چشم ها و دل هایی را به خود جذب کند ـ نه، این یک موهبت و عطیه الهی است. حقیقت هنر ـ هر نوع هنری ـ یک عطیّة الهی است. اگرچه بُروز هنر در چگونگی تبیین است، اما این، همه حقیقت هنر نیست؛ پیش از تبیین، یک ادراک و احساس هنری وجود دارد و نکته اصلی آن‏جاست. بعد از آنکه یک زیبایی، یک ظرافت و یک حقیقت ادراک شد، از آن هزار نکته باریک تر ز مو که گاهی آدم های غیر هنرمند نمی‏توانند یک نکته‏اش را هم درک کنند، هنرمند با همان روح هنری و با آن چراغ هنر که در درون او برافروخته شده است، ظرایف و دقایق و حقایقی را ابراز می‏کند. این می‏شود هنر واقعی و حقیقی که ناشی از یک ادراک و یک بازتاب و یک تبیین است.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:19  توسط tasvire honar  | 

معماری اسلامی /www.hawzah.net

منابع مقاله:

تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی، مددپور، محمد؛

در نگاهی به معماری و هنر اسلامی دو وجهه نظر معنوی و صوری (1) درآراءمستشرقینی چون «بورکهارت »و«کربن »از یکسو و«آرنولد»و«گدار»از سوی دیگرظهوری کامل دارد. بورکهارت و کربن و اتینگهاوسن چنان به هنر اسلامی نگریسته اند که حتی در خانه ساده کعبه جهانی از رمز و راز دیده اند (2) ،در حالی که نگاه پوزیتویستی گدارو آرنولد و کونل به معماری و نقاشی چنان است که گویی اسلام در آغاز چون فکر واندیشه مردم بادیه نشین،برهوتی بی فکر و هنر بیش نبوده است (3).هر چند میان این دواندیشه جدایی و شقاقی بنیادی وجود دارد،اما گهگاه به هم نزدیک می شوند.گدار کسانی را که هنر معماری اسلامی را اغلب از طریق مطالعه در عناصر مختلف ایرانی،بیزانسی وغیره مورد مطالعه قرار می دهند مورد انتقاد قرار می دهند.به عقیده او هنر قبل از هر چیزانعکاس روح هنرمند و جلوه نمایان قدرتهایی است که آن را رهبری می کنند،و تکنیک معماری هم مانند تکلم جز وسیله ابراز و آلتی در خدمت «روح »نیست.عامل اصلی درمعماری هم بیش از هر چیز وجود معمار است و اصل مهم در هنر معماری یک قوم، روح اجتماعی آن قوم است.به نظر گدار معماری یونان نه یک طریقه ساختمان بلکه عصاره نمایان روح موزون پسند قوم یونانی است.معماری رومی از ریشه گرفته تا شاخ و برگش مظهر صفات نظم و قدرت و اوتیلیتاریسم(مذهب سودانگاری)آنان است که از ممیزات روح رومی برشمرده می شود.معماری بیزانسی پرتوی...


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:12  توسط tasvire honar  | 

روح هنر اسلامی www.hawzah.net

منابع مقاله:

تجلیات حکمت معنوی در هنر اسلامی، مدد پور، محمد؛
کتاب:  ص 117

هنر اسلامی چون شانی از شئون فرهنگ و تمدن اسلامی از فیض همان حقیقتی بهره مند است که علم و سیاست اسلامی از آن برخوردار بوده است.بدین تفصیل که چون باطن اسلام «اسم الله اکبر»است،علم اسلام نیز،«معرفت الله »و سیاست اسلام هم تحقق «ولایت الله »است و هنر حقیقی اسلام نیز در مقام ابداع «وجوه الله »است.اما آنچه از هنر،علم و سیاست در بخشی از تاریخ رسمی اسلام غلبه داشته هیچکدام به معنی تام و تمام هنر،علم و سیاست حقیقی اسلام نبوده است.همچنانکه در باب علوم می توان ملاحظه کرد و اگر ادواری را به تناوب غلبه علوم شرعی و عقلی می توان قائل شد،در هنر نیزوضعی چنین غالب است،و با وجود بعد تدریجی بسیاری از عامه مسلمین از ولایت، وغلبه اهواء و نفسانیات و پذیرش ولایت فرعونی و روحیه تکاثر خلفا،دوره سومی نظیردوره احیاء تفکر دینی در هنر مشاهده می شود.قبل از این در بخشی از تمدن اسلامی نظیرشام تمام سنن هنری باطل همچون احساسات دین گریزانه اموی رشد یافته بود.

به هر تقدیر صورتهای هنری رایج در تمدن اسلامی را نمی توان بالکل به نحله های باطل رجوع داد بلکه باید پذیرفت که کم و بیش از حقیقت اسلام بهره مند شده اندعلی الخصوص بخش اعظم هنرهایی نظیر خط،موسیقی،نقاشی،معماری و صنایع مستظرفه که با فتوت و سیر و سلوک عرفانی عصر احیای دین تالیف یافته بود،و یااشعاری که قریب به یقین نمی تواند محاکات و ابداع وجوه و اسماء الله نباشد و در آن شاعر که در مقام حکیم انسی است نمی تواند مشاهده و مکاشفه جلوات و تجلیات حق تعالی در عالم و آدم نکرده باشد.حتی در نقوش مینیاتور نیز به نحوی تفکر و فرادهش دینی و میتولوژیک جلوه گر می شود به ویژه آنجایی که این نقوش از تابعیت فضای طبیعی اقلیدسی متافیزیک یونانی و یا فضای مکانیکی...


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 19:9  توسط tasvire honar  | 

گنجینه های هنر اسلامی در نیویورک www.mashreghnews.ir

به تازگی در بخش هنر موزه متروپولیتن نیویورک تعدادی از اثار مربوط به ایران،ترکیه،شمال افریقا و در کل جهان اسلام به نمایش گذاشته شده است. این نمایشگاه نشان دهنده فرهنگ غنی و تنوع هنری این کشورها در گذشته بوده است.


















 
 
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 18:52  توسط tasvire honar  | 

هنر اسلامی 2 www.rasekhoon.net

 درواقع ايران از همان نخستين قرن هجري [قرن هفتم]ميراث هنري مستقلي به جهان اسلام عرضه کرد.و شيوه ي ساختن طاقهاي سکنج دار و گنبدهاي ضربي آجري و نيز به کارگيري کاشي هاي الوان براي تزيين رويه ها بنا به شيوه ي ايراني بود.از بناهاي که خصوصاً توسط معماران ايراني طرح افکني شد مدرسه بود، عبارت از حياطي مرکزي و به گرداگرد آن حجره هاي ايوان دار براي طُلّاب و در دو سوي مقابل حيات دو تالار بزرگ، با گنبدي پيازي شکل بر روي تالار بزرگ تر [مدرسه چهارباغ اصفهان].ساختن مدرسه هاي مشروح در بالا از قرن هفتم تا قرن نهم ه ق رونق و رواج يافت .و از قرن نهم به بعد شبستان هاي ساده و ستون دار مساجد جاي خود را به تالارهايي با فضاي چهارگوش وسيع و گنبدي فراخ بر فرازشان داد، که از بيرون و درون با انواع کاشي هاي منقوش يا معرّق زينت و جلامي يافتند.مسجد کبود تبريز و مسجد شاه اصفهان[قرن 12 ه ق]نمونه هاي درخشاني از اين بناهاست. شيوه هاي معماري و هنري ايران درمعماري اسلامي هندوستان نفوذ فراوان کرد.و برسنّت هاي معماري بومي آن سامان تأثير آشکار برجا گذاشت.امّا در معماري هند از کاشي کاري به شيوه ي ايراني فقط براي پوشش دروني بنا استفاده شد.علاوه بر اين در معماري اسلامي هند سنگ مرمر سفيد فراوان به کار رفت؛ و باموزاييک کاري رنگارنگ از قطعات کوچک سنگ تزئينات بسيار بر رويه ي بنا افزوده شد، که بناي معروف تاج محل در شهر آگره [1040] نمونه بسيار بارز و شکوهمند آن است.
به طور کلي از مشخصات عمده ي معماري اسلامي، از اسپانيا گرفته تا هندوستان، بايد طاق نما و قوس و طاق گهواره اي و گنبد و مناره و گلدسته و محراب رانام برد؛ و از عناصر عمده اي که در زينت کاري معماري اسلامي به کار گرفته شد بايد گچ بري و کاشي کاري معرّق و مقرنس کاري و شباک سازي و کتيبه نويسي به انواع خوشنويسي هاي نسخ و ثلث و ريحاني و رقاع و کوفي و خطوط بنّايي [با سرکش ها و زواياي حروف به شکل قائم]را متذّکر شد.و اما بناهايي که نمايانگر گونه معماري اسلامي هستند عبارتند از مسجد، محراب، مقبره، بقعه، مدرسه، کاروانسرا، بازارهاي سرپوشيده، سقاخانه، گرمابه و نيز خانه هاي مسکوني با جرزهاي ستبر و حفاظ سايه گستر، وراق جانبي براي دور داشتن گرما و آفتاب و شباک هاي آجر و کاشي در بدنه ي ديوار به جاي پنجره، و بام تخت، و گاهي زيرخانه و سرداب و احياناً حوض خانه در بناي اعياني خلافت عباس تلفيق عناصر معماري و تزئيني را ترويج مي کرد.همچنين ويژگي هاي هنري هر يک از بلاد يا خطّه هاي اسلامي در هم تأثير متقابل مي گذاشت.ابن طولون [والي مستقل و مقتدر مصر درعهد خلفاي عباسي]پس از مشاهده ي مناره ي مشهور مَلَّويه [حلزوني-شکل]در سامرّا [شمال بغداد]فرمان داد در قاهره مسجد جامعي بنا کنند [در سده دوم ه ق]، و چنانکه مشاهده مي شود درودگري و قاب بنديهاي چوبي آن با کنده کاري گل و بقه اي و نقوش درهم تابيده اي تزيين يافته که متأثر از شيوه ي بين النهّرين بوده است.از جانب ديگر همين گونه امتزاج عناصر هنري در ساختمان سراسر شهر و بخصوص مسجد جامع قيروان [در تونس]مشهود است، که از خاورميانه به وام گرفته شده بود [ساختمان در سده اول هجري].در مناعت سفالگري و رقيب طّراحان و هنرورزان طراز اول ايراني چينيان بودند که در اسلوب کار خود، بخصوص چيني سازي را به کمالي بي مانند رساندند؛ و در زمينه ي پارچه بافي نيز به همين منوال بود.مراکز سامرّا و شوش و ري و نيشابور و سمرقند در سده ششم ه ق عالي ترين آثار سفالين اسلامي را به وجود آوردند.در پايان به خلاصه اشاره مي شود که در ايران اسلامي نقاشي مشتمل بود بر جزئي تصويرسازي کتابهاي فني و يا داستاني، و بخش عمده اي مينياتور، که هنر ملي و بارز ايرانيان شناخته شده و ارزش والا دارد.پس از بغداد اين هنر مستمّر ومترقّي ايراني به تبريزو اصفهان و شيراز و هرات انتقال يافت که هر يک ويژگيهاي خاصّ خود داشت، و کلاً در دوره ي تيموريان [قرن نهم )به اوج کمال و رونق رسيد.ديگر از هنرهاي تزييني ايران تذهيب قرآن و نسخ دستنويسي، قلمزني روي فلز، ترصيع، عا جکاري، گچبري، درودگري و منبت کاري [بخصوص درهاي مسجد و منبر]، سلاح سازي ، مفرغکاري، شيشه گري، زردوزي و زربفت سازي، و مهمتر و پرحاصل تر از همه قاليبافي است، که همه آن صناعات آثار نفيس و طراز اول به وجود آوردند، و بسياري شان نيز سرمشق کار ديگران قرار گرفتند.
گسترش اسلام به سوي باختر و شمال-در حدود سال 30 ه ق (650ميلادي)يعني کمتر از بيست سال پس از رحلت رسول اکرم(ص)، دولت اسلامي با پيروزي بر امپراتوري در کشور بيزانس دو کشور مصر، سوريه را به تصرف خود درآورد؛ و در همين مدّت زمان بر سراسر بين النهريّن و ايران ساساني نيز دست يافت.از آن پس اعراب با معماري و هنر پيشرفته ايران و مصر و سوريّه [شامل کليساي شکوهمند به شيوه ي بيزانس]آشنا شدند و هنرورزان و هنرمندان ايراني و سوريايي ومصري را به خدمت گزيدند و به دنبال رقابت و مجاهدت هنري که در جامعه عرب به وجود آمد، هنر اسلامي رو به شکوفايي و تکامل گذارد:هنري که به موجب همين اسباب و علل در آغاز از يک جهت جنبه ي التقاطي يافت.التقاط از سنتّهاي هنري و عناصر تزييني ساساني و سوريايي آميخته به نفوذ شديد يوناني مآبي و همچنين مصر قبطي يا مصر مسيحي-و از جهت ديگر در هر اقليم و ديار از قلب اسپانيا تا اقصاي خاور زمين، از جنوب جزيره العرب تا سيبريّه به رنگي و شيوه محلي درآمد.با حکومت يافتن سلسله کوتاه طولوني بر مصر، سوريّه به سرسلسلگي و رهبري احمدبن طولون، شاخه ممتاز از هنر اسلامي در وجود آمد. و نمونه بارز آن مسجدي است که در سال 255 ه ق به اهتمام و نام ابن طولون و با ويژگي هاي معماري و عناصر تزييني معمول در بين النهرّين ، در قاهره برپاشد.از سال 297 ه ق حکومت مصر به دست خلفاي فاطمي به سرسلسلگي عبيدالله مهدي افتاد که همگيشان هنرپروراني گشادنظر بودند.
در اين دوران که تا سال 567 ه ق دوام يافت با آنکه کشمکش هاي خونين و شورش و شکست و قحط و غلا به دفعات کشور را دچار تيره روزي ساخت، بر روي هم اوضاع ديواني و مالي مصر رشد و سامان گرفت و باز از ادب و هنر گرم ماند، و نفوذ فرهنگ اسلامي در شمال آفريقا تا مراکش (کشور مغرب)گسترده شد.در سال 360 ه ق بناي مسجد و دانشگاه ديني الازهر در قاهره آغاز شد، که تا سال ها بعد به دست خلفاي فاطمي توسعه و تکامل يافت.خليفه عزيز در حدود 380 ه ق کتابخانه اي داير کرد که به قولي داراي 200،000 مجلّد کتاب بود؛ و خليفه حاکم بناي ديني دارالحکمه را در قاهره برپا کرد. بدين ترتيب از همان ميانه ي قرن اول هجري، اسلام در شمال آفريقا به سوي مغرب گسترش يافت، و کشورهاي ليبي و تونس و الجزيره و مراکش را به زير لواي خود درآورد.و مساجد و بقاع و دارالحکمه هاي آراسته به گنبد وگلدسته و مناره و طاق مقرنس و درها و منبرهاي منبّت و گچبري و کاشي کاري را در مراکزي چون طرابلس و الجزيره و فاس و تلمسان و رباط برپاساخت
در سال 90 هجري طارق ابن زياد سرداري مسلمان از قوم «بربرشمالي آفريقا»به فرمان والي طنجه [مراکش]از تنگه ي ميان دو خاک مراکش و اسپاينا-که به نام او جبل الطارق خوانده شده است-گذشت و با سپاهيان خود شروع به پيشروي سريع در آن سرزمين کرد، چنانکه در مدت پنج سال بخش بزرگتر اسپانيا را، تا مرزهاي پادشاه نشينهاي آراگون و کاستيل در شمال، به تابعيّت اسلام درآورد.چهل و پنج سال بعد عبدالرّحمان[عبدالّرحمان سوّم که لقب خليفه گرفت]يکي از جان به دربُردگان کشتار اُمويان توسط عباسيان، با پشتيباني پادگان سوريايي مستقّر در جنوب اسپانيا ايالت اندُلُس را به زير فرمان گرفت و شهر قرُطُبه را پايتخت خود قرار داد، و چندي بعد درآن شهر بناي مسجد بزرگ قُرطُبه را آغاز کرد.بدين ترتيب بسياري از مردم اسپانيا به دين اسلام درآمدند وفرهنگ و معماري و هنر اسلامي در آن سرزمين رو به گسترش گذاشت؛ ليکن با آنها که مسيحي مانده بودند عموماً با رفيق و مدارا رفتار شد. در سال 410 ه ق خلافت امويان در اسپانيا به پايان رسيد.و از آن پس سلسله اميراني چند از جمله بربرهاي مسلمان مراکش-«يا قوم مغربي»و عباسّيان و مرابطون زيريّون و موّحدون هر يک در بخشي از نواحي مرکزي و جنوبي آن کشور تاسده نهم ه ق به حکومت ملوک الطّوايفي خود ادامه دادند. ليکن برا اثر تفرقه و توطئه دايمي در ميان اميران عرب و مغربي، از سده ششم ه ق اسلامي به سنتي گراييد و پادشاهان کوچک شمال اسپانيا چون کاستيل و لئون و آراگون قدرت بيشتر يافتند و فرصت را براي بيرون آوردن ايالات کشور از زير سلطه ي مسلمانان به دست گرفتند از آن پس سلسله اميران و خلفاي اسلامي در برابر حملات نيروهاي پادشاهان مسيحي شمال اسپانيا تاب مقاومت نياوردند، و مراکز فرمانرواييشان يک به يک به تصرف مسيحيان درآمد، تا آنکه در سال 897 ه ق [1492ميلادي] آخرين پايگاه اسلامي در غرناطه [واقع در مرز جنوبي اسپانيا] تسليم اسپانياييها شد دوران حکومت اقوام مسلمان در آن سرزمين به پايان رسيد. آنچه اکنون بايد به بررسي درآيد شناخت شيوه هاي هنري و آثاري است که بر اثر سلطه اسلام دراسپانيا آميزه ي دو هنر اسلامي و مسيحي به وجود آمده؛ و اين همان معني است که عنوان هنر «اسلامي-اسپانيايي» يا «اسپانيايي-مغربي»يافته است.شيوه ي مُستَعربي-درحکومت اسلامي مستقر در اسپانيا براي گروهي از مسيحيان کوشا به حفظ فرهنگ و هنر قومي خود که ناگزير به پذيرش نفوذ فرهنگ و معماري اسلامي بودند که«مُستَعرب» متداول شد؛ و از اين رو معماري و هنري ايشان که از سده هشتم تا يازدهم ميلادي (دوم تا پنجم ه ق)در کنار معماري و هنر اسلامي تحول مي يافت شيوه ي مستعربي خوانده شد.دراين شيوه در سده يازدهم ميلادي با نفوذ ورواج هنر«رومي-وار متروک ماند و از ميان رفت
واليان و خليفگان مسلمان با روش مسالمت آميزي که داشتند به مسيحيان اجازه مي دادند که با رعايت پاره اي شرايط بري اجراي مراسم ديني خود پرستشگاههاي مسيحي بسازند در نتيجه شيوه ي معماري و تزييني دور گراي توسّط آن مسيحيان به وجود آمد، که آميزه اي بود از هنر عاميانه ي محلّي و عناصرشکوهمند شيوه ي اسلامي.
در قرن سوم ه ق که بر اثر سرکشيهاي مسيحيان مُداراي اميران مسلمان جاي خود را به سختگيري داد، مُستعريون راه مهاجرت به پادشاهيهاي کوچک شمال اسپانيا را در پيش گرفتند و از آن پس هنر مُستعربي در شمال اسپانيا هويتي مشخص يافت که از آميزه ي هنري «اسلامي-اسپانيايي»متمايز بود، و هم از سنتهاي هنري اقوام شمالي اروپا در ميان اندک نمازخانه هايي که از معماري مستعربي برجامانده يکي نمازخانه ي ويران شده بوباسترو است که به فرمان عمر ابن حَفصون در «مالقه»ساخته شد.شهر «طليطله» يکي از مراکز عمده خلافت اسلامي، در فاصله ي سالهاي 230 تال 310 ه ق به حکومت نيمه-مستقلي دست يافت، و مسلماً کليساي سانتا مارياد مِلکه از بناهاي آن دوران بوده است که اکنون ويرانه هايش در نزديکي طليطله جلب نظر مي کند.بزرگ ترين بنايي که از معماري مستعربي برجا ماند. کليساي مستطيل شکل سانتا ميگل داسکالا نزديک شهر لئون و متعلق به آخر سده سوم هجري است.در اين پرستشگاه نقشه ساختماني مسيحي با عناصر و تزيينات اسلامي اجرا شده است، بدين صورت که سه شبستان مستطيل شکل و به هم پيوسته با طاقگانهاي (رديف طاقنماهاي)پنج دهانه و قوسهاي نعل اسبي سوار بر ستونهاي مرمرين، تقسيم بندي سه گانه يافته اند؛ و سرستون هايشان با نقوش ظريف و زيبا، شبيه به سرستونهاي مغربي وار(مراکش)مسجد قُرطُبه تزئين شده است.درکليساي چليپايي و يا مستطيل شکل مُستعربي همچنين تونشستگيهايي نعل اسبي تعبيه شده که محتملاً تقليد ي از محراب مساجد اسلامي بوده است.ديگر از عناصر اسلامي به کارگرفته شده در معماري مُستعربي مسيحيان اسپانيا، گنبدنما-مِگرد چند تَرکي و پنجره دوچشمه ي (يا شميُسه)[پنجره اي با دو طاقنما و ستون يا عضو فاصلي که آن را از ميان به دو چشمه تقسيم مي کند، اسلامي است.در مينياتورسازي و تذهيب نسخ دست نويس نيز مستعربون شيوه مشخص بوجود آوردند که تلفيقي بود از ويژگيهاي شمايلسازي وطراحي اسلامي با مضامين مسيحي، و از آن جمله است آثار تصويري نسخ باقي مانده از سده هاي چهارم و پنجم [قرون 10و 11ميلادي]شيوه ي مُدَجّني اين واژه در زبان عربي براي توصيف شيوه معماري و هنرهاي تزييني «مُدَجَّن»ها يعني هنرمندان و هنرورزان مسلماني که در فرمان و خدمت بزرگان مسيحي روزگار مي گذراندند، به کار رفت؛ و مراد از آن شيوه اي بود ترکيب يافته از ويژگي هاي دو هنر اسلامي «گوتيک» [هنر وابسته به قوم شمالي گوت و پاگرفته در بخش ايل دوفرانس واقع در شمال شرقي پاريس].معماري «مُدَجّني»از سده ششم ه ق [دوازدهم ميلاي]که مسيحيان اسپانيا مندرجاً شروع به واپس گرفتن ايلات خود از مسلمانان کردند، تا سده نهم ه ق [پانزدهم ميلادي]که آغاز دوران رنسانس اروپابود در اسپانيا و پرتغال رواج يافت.در ميان بسياري کاخها برجامانده از معماري مُدَجّني، شکوهمندتر از همه القصر در شهر اشبيليّه (سويل)است که به فرمان پادشاه ايالت کاستيل در جايگاه کافي مغربي-متعلق به سده پنجم-بناشد و سجيّه اي کاملاً اسلامي داشت نمونه هاي بارز ديگر کليسه هاي است که در سده هاي هفتم وهشتم برپا و بعدا تبديل به کليساهاي سانتاماريالا بلانکا و اِل ترانسيتو در طليطله شد .از آثارچشمگير معماري مُدجني برج ناقوسهاي آجري چهار بر و هشت بر است که از سده هاي هفتم تا دهم [13 تا16ميلادي]در شهرهاي شمال و شرق اسپانياچون «تروئل»و «ساراگوسا»و «کالاتايود»ساخته شد.سطوح بيروني اين برج ناقوسها را با آجرکاري برجسته ي توربافت آميخته با طاقنما ها و پنجره هاي دو چشمه ي کور.(يا کاذب، يعني پشت بسته)و لوحه هايي از کاشي لعابي به تقليد از مناره هاي مغربي،ساخته شده است.
مشهورتر از آنچه گذشت کاخ مستحکم الحمراء يا مقّر دژمانند و شکوهمند اميران مراکش غرناطه [معروف به سلسله بونصريان]است که بخش عمده اش در سده هفتم هجري برپاشد.اين کاخ پُر زينت و تفصيل در داخل ديواري دژمانند به رنگ قرمز بنا شده، که به همان سبب در زبان عرب «الحمراء» يا «جايگاه قرمز»نام گرفته است نقشه اصلي بنا نامنظم و گسترده، به طور عمده مشتمل است بر دو حياط مستطيل شکل عمود بر هم که هر يک به رديف هايي از وروديّه ها و سرسراها و اتاق ها راه مي يابند.حياط شيران که کوچکتر آن دو و داراي تزيينات بيشتر است، در طاقنماهاي چهار جانبي که متناوباً بر تکستونيها و دو ستونيهاي ظريف با سرستونها مزّين به نقوش توربافت سوارند، محصور شده است، و قوسها از درونسو دالبري چند پرّه و سطح ديواره ي بالاي آنها با گچبري راستخطهاي درهم تنيده و کتيبه هاي قرآني زينت يافته است.در مرکزحياط حوضحه اي سنگي سوار بر پشت دروازه پيکره شير از سنگ سياه تعبيه شده است.بر روي هم نماي بيروني بين الحمراء ساده و تزيينات گوناگون آن به شيوه ي کاخسازي بربرهاي مراکش در درونخانه تعبيه شده است، که عبارتند از:کاشي کاري لعابي منقوش و هفترنگ، گچبري فراوان به نقش تور بافت يا با راستخطهاي هندسي و گُل هاي گياهي درهم بافته، کتيبه هاي حاشيه بندي شده قرآني به خطوط کوفي و نسخ و ريحاني.
شک نيست که در کنار معماري، هنرهاي تزييني اسلامي چون: بافندگي، کنده کاري روي فلّز و عاج، سيم و زرکوبي روي مفرغ و فولاد با اسلوب معروف به «دمشقي»[مثلاً در ساختن، کلاه خودها و شمشيرهاي گرانبها]و بخصوص انواع کاشي سازي و سفال گري با رنگ هاي درخشان درهم بافته نيز شکوفان و مکتب ساز شد.اسلام در گسترش خود رو به شمال تا سرزمينهاي جنوبي روسيه در ترکيه عثمان، که از سده نهم [پانزدهم ميلادي، با آغاز دروان رنسانس اروپا]به صورت قدرتي قهّار و رُعب انگيز درآمده بود، پايگاهي معتبر يافت.در سده دهم [شانزدهم ميلادي] عثماننيان مسلمان سلطه ي خود را بر بالکان و مصروسوريه و بين النهرين و قسمت عمده ي شمال آفريقا گستردند؛ و به پشتيباني و تشويق فرمانروايان آن امپراتوري بزرگ يکي از دوره هاي درخشان هنراسلامي در وجود آمد.
معماران عثماني پايه ي کار خود را بر موازي معماري بيزانس منطبق ساختند از جمله مسجد سلطان سليمان [يا سلمانّيه ي، حدود 950 ه ق به پيروي از نقشه ياصوفيه [کليساي شکوهمند که در سال 360ميلادي بنا شد و بابه قدرت دولت عثماني تبديل به مسجد شد و اکنون موزه شهر قسطنطنّيه در هيئتي حاصل از تلفيق دو معماري بيزانس و اسلامي.رک.هنر بيزانس]بنا شد گر چه کاشي کاري هاي لعابي و مناره هاي ظريف و بلند آن به سنت اسلامي است.مسجد شکوهمند ديگر در قسطنطنّيه مسجد سلطان احمد اوّل [آغاز سده ي يازدهم]با گنبد کم خيز مرکزي و نيمگنبدهاي تقويتي جانبي، و مناره هاي بلند و نو ک نيز به شيوه ي عثماني است.در ميانه سده ي دهم انواع پارچه و مخمل و زربفت، و همچنين سفالينه هاي ساخت عثماني با رنگهاي تابناکشان در اروپا شهرت و بازار يافتند.نقوش روي آنها به طور عمده مشتمل بود بر گل هاي سرخ و لاله و قرنفل، و نيز درخت سرو نقش پردازي شده که حتي در ايتاليا مورد تقليد قرار گرفت.مينياتورسازي و تذهيب نسخ دست نويس و منبت کاري روي چوب نيز در ترکيه ي عثماني شکوفان شد.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 18:37  توسط tasvire honar  | 

هنر اسلامی1 http://fa.wikipedia.org

هنر اسلامی یا هنرهای مسلمانان به بخشی از هنر اطلاق می‌شود که در جامعه مسلمانان و نه لزوماً توسط مسلمانان رواج داشته است.هرچند ممکن است این هنرها در مواردی با تعالیم و شریعت اسلام انطباق نداشته باشد ولی تاثیر فرهنگ اسلامی و منطقه‌ای در آن به‌خوبی نمایان است. هنر اسلامی یکی از دوران‌های شکوهمند تاریخ هنر و یکی از ارزشمندترین دستاوردهای بشری در عرصه هنری به‌شمار می‌آید و شامل انواع متنوعی از هنر همچون معماری، خوشنویسی، نقاشی، سرامیک و مانند آن‌ها می‌شود.

هنر اسلامی هنری نیست که فقط به‌آیین اسلام ارتباط داشته باشد. اصطلاح «اسلامی» نه تنها به مذهب، بلکه به فرهنگ غنی و متنوع مردمانی که در سرزمین‌هایی که آیین اسلام در آن رواج دارد نیز اشاره می‌کند. هنر اسلامی غالبا عناصری سکولار را که توسط برخی از علمای اسلامی حرام شمرده نشده را نیز دربرمی‌گیرد همچنین به‌آن دسته از مفاهیم و موارد هنری که در درون جوامع اسلامی تحت تاثیر عوامل منطقه‌ای و فرهنگ بومی به وجود آمده است نیز هنر اسلامی گفته می‌شود.

ظهور هنر اسلامی از دل دین و دولت جدید به صورت تدریجی و گام به گام نبود، بلکه همچون ظهور خود دین اسلام و حکومت اسلامی، روندی پرشتاب و ناگهانی داشت. عمده آنچه بر شکل‌گیری و تزئین بناهای صدر اسلام تأثیر گذاشت ویژهٔ مسلمانان بود و این تأثیرات در خدمت اهدافی قرار گرفت که پیش از اسلام به‌آن شکل و صورت وجود نداشت.

هنر اسلامی برای گسترش خود از منابع بسیاری الهام گرفت: هنر رومی، هنر اولیه مسیحی، و هنر بیزانس در هنر و معماری اسلامی اولیه مؤثر بودند؛ نفوذ هنر ساسانی از ایران پیش از اسلام، اهمیت بیشتری داشت؛ بعدها روش‌های و عناصر مختلفی از هنر آسیای مرکزی و هنر چین طی تاخت و تازهای چادرنشینان مغول اثر مهمی در نقاشی اسلامی، سفالگری، و منسوجات برجای گذاشت.

در میان آیات قرآن یا تعالیم شخص پیامبر اسلام به موارد کمی درباره هنر برمی‌خوریم. بازنمایی تصویری موجودات زنده در قرآن به‌صراحت منع نشده با این وجود بسیاری از مسلمانان ترسیم چهره‌ها و موجودات زنده را خطری به سوی بت‌پرستی به‌شمار می‌آوردند و گناه می‌دانستند؛ بنابراین هنر اسلامی اغلب بر خلق زیبایی با نقوش انتزاعی و استفاده از حروف، متمرکز بوده است و به دلیل محدودیت نسبی سایر هنرها همچون نقاشی، مجسمه‌سازی، موسیقی، و حتی گاهی، حرام شمردن آن‌ها مسلمانان به توسعه سبک‌های مختلف در زمینه‌هایی انتزاعی سوق داده شدند.

عمدهٔ مسلمانان تصویرگری چهره پیامبر اسلام را مردود می‌شمردند و حتا گاهی تصویرگری جانداران و انسان نیز مورد قبول بخشی از مسلمانان نبود. با این وجود همواره در سرزمین‌های اسلامی تصاویری از انسان و موجودات زنده دیگر نقش می‌شد و به مواردی از تصویرسازی چهره پیامبر نیز برمی‌خوریم.افزون بر منع تصویرسازی چهره پیامبر، مفهوم و تصویر ذهنی خداوند به صورتی که در آیین هندو و مسیحیت رایج است در اسلام مرسوم نبود. این همه به علاوهٔ دلایل اقلیمی، اجتماعی و فرهنگی و رقابت با تمدن‌های دیگر موجب شد تا هنرمندان و هنرپروران در سراسر سرزمین‌های اسلامی به اشکالی از هنرهای انتزاعی مانند خوشنویسی، نقوش هندسی یا اسلیمی و معماری توجه ویژه داشته باشند.

هنر اسلامی بسیار محدودتر از هنر مسیحی یا بودایی است که مشخصاً فرم‌هایی از هنر - اعم از مجسمه، نقاشی، موسیقی و یا رقص - را به کلیسا یا معابد می‌کشاند. ثروت عکاشه محقق برجسته مصری می‌نویسد: «نقاشی دینی در دوره‌های نخستین اسلامی، از آن استقبال و تشویقی که نزد بوداییان و مسیحیان معمول بود، بهره‌ای نداشت. مساجد از تصاویر دینی خالی بود و از نقاشی برای آموزش‌های دینی و پرورش اعتقادات مذهبی، تا پیش از سده ۸ ه‍.ق/۱۴ م استفاده نمی‌شد»

در هنر اسلامی به عناصر تکرار شونده زیادی برمی‌خوریم مانند استفاده از طرح‌های هندسی و یا ترسیمی غیر واقعگرایانه از گل و گیاه که به اسلیمی معروفند. نقوش اسلیمی در هنر اسلامی اغلب به‌عنون نمادی از طبیعت بیکرانی به‌کار می‌رود که مخلوق خداست.هرچند این نظریه مورد قبول همگان نیست اما تعمد در عدم بازنمایی و تقلید دقیق طبیعت را معمولاً به‌عنوان نشانی از فروتنی هنرمندان دانسته‌اند که معتقد بودند ایجاد کمال تنها خاص خداوند است.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 18:35  توسط tasvire honar  | 

فلسفه هنر اسلامی در ۳۲۷ / از فلسفه یونانی موسیقی ایرانی تا نقش مربع در معماری مقدس http://www.kh

 

تا به حال به همان اندازه که از هنر اسلامی و لزوم توجه به آن سخن به میان آمده کمتر به فلسفه این هنر و جنبه‌های تئوریک مفهومی به نام هنر اسلامی پرداخته شده‌است.

به گزارش خبرآنلاین، دکتر حسن بلخاری به تازگی کتابی را از سوی انتشارات علمی فرهنگی روانه بازار کرده‌است که در 327 صفحه به هنر اسلامی و فلسفه آن می‌پردازد.
مولف اگرچه برای این کتاب نام «فلسفه هنر اسلامی» را انتخاب کرده، اما پیشگفتار کتاب را با طرح چند پرسش پیرامون این عنوان آغاز کرده‌است:« آیا می‌توان موضوعی با عنوان «فلسفه هنر اسلامی» را عنوانی صحیح انگاشت؟ و به فرض و تصور چنین صحتی، آیا می‌توان نشانه‌ها و اماراتی بر حضور آن در تارخ اندیشه و تمدن اسلامی یافت؟»
بلخاری پس از طرح این پرسش‌ها از عنوان «حکمت هنر اسلامی» به عنوان یکی از معادل‌های جایگزین نام می‌برد که با توجه به ماهیت هنر اسلامی می توانسته مناسب‌تر از عنوان انتخاب شده باشد. اما به گفته او این مساله هم نمی‌تواند چیزی از ماهیت این پرسش‌ها بکاهد، چرا که« فلسفه هنر یا از توجه و کنکاش نظری فیلسوفان یک فرهنگ به هنر حاصل می‌شود، یا از رویکرد مستقل برخی از محققان و اندیشمندان در تبیین ماهیت واقعیتی موجود به نام هنر.»
مولف پس از این به نمایندگان هرکدام از این رویکرد‌ها در غرب اشاره می‌کند و پس از آن به ذکر مواردی از رویکرد‌های اندیشمندان ایرانی به هنر‌های مختلفی چون معماری و موسیقی می‌پردازد و می‌نویسد:«جمیع این موارد فتح باب تحقیق و تامل در مبانی نظری هنر و معماری اسلامی‌‌اند اما موید وجود و حضور مکتبی با عنوان فلسفه هنر اسلامی نیستند. به عبارتی، آنچه ذکر کردیم مصالح و مواد بنیادگزاری این فلسفه هستند اما فلسفه هنر یا حکمت هنر اسلامی به شمار نمی‌آیند.»
از این رو می توان تلاش‌های بلخاری را از زمان نگارش رساله دکترایش تا به امروز تلاش برای دست یابی به این مهم دانست. حاصل بخشی از این تلاش حالا در 327 صفحه پیش‌روی ماست.
او مقالات این کتاب را در 4 فصل تنظیم کرده‌ که به این شرح است؛ مبانی نظری هنر، قوه خیال و عالم مثال نزد حکمای اسلامی، موسیقی و معماری.
او در هر فصل و ذیل هر یک از این عنوان‌ها مقالاتی را قرار داده که به بخشی از هنر ایرانی و فلسفه آن می‌پردازد.
در فصل اول و ذیل «مبانی نظری هنر» او به موضوعاتی چون رمز و رازهای حیات پیامبر (ص) و قابلیت‌های هنر اسلامی، راز بهار در آیینه اسرار، نسبت صناعت و طبیعت در لوامع الاشراق جلال الدین دوانی و ارتباط آن با نظریه میمزیس در فلسفه هنر و مفهوم شناسی واژه هنر در متون اوستایی و پهلوی پرداخته‌است.
در فصل دوم کتاب بلخاری به سراغ حکمای اسلامی و قوه خیال در آراء و اندیشه‌های آن‌ها رفته است. رمزگشایی صور در هنر و ادب اسلامی؛ نقد یا تاویل، تاملی در حکمت شیخ کبیر،صدرالدین قونوی، و نظریاتش درباره قوه خیال و عالم مثال، فلسفه خیال در تمدن اسلامی،ابداعات فارابی در مفهوم و کارکرد تخیل، قوه خیال و عالم مثال در اندیشه و آثار امام محمد غزالی و تاملی درمبانی حکمی تخیل هنری از جمله مباحثی است که در این بخش به آن پرداخته می‌شود.
 در فصل‌های مربوط به موسیقی و معماری نیز بلخاری به سراغ موضوعاتی چون«طبل شیوا، صور اسرافیل»، «حکمت یونانی موسیقی ایرانی»، «نسبت عناصر اربعه با مربع و تاثیرات آن بر هنر و معماری مقدس»، «جایگاه کیهان شناختی دایره و مربع در معماری مقدس(اسلامی)» و «فلسفه معماری: بازآفرینی عالم با ابتنا بر هندسه مقدس» رفته است.
تازگی مباحث مطرح شده و تلاشی که برای به دست دادن نمایی از فلسفه هنر اسلامی در این کتاب و مقالات آن صورت گرفته می تواند برای کسانی که به این موضوع علاقه دارند و در این راه گام برمی‌دارند آموزنده و جالب توجه باشد.
ساکنان پایتخت برای تهیه این کتاب‌‌‌ کافیست با شماره 20- 88557016 سامانه اشتراک محصولات فرهنگی؛ سام تماس بگیرند و کتاب را در محل کار یا منزل _ بدون هزینه ارسال _ دریافت کنند. سایر هموطنان نیز با پرداخت هزینه ارسال پستی، می توانند تلفنی سفارش کتاب دهند.

+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 18:29  توسط tasvire honar  | 

مقدمه اي بر هنر اسلامي www.ettelaathekmatvamarefat.com

 

هنرمندان اسلامي خلاقيتشان را در جهت زنده کردن باورهاي دروني خويش و ايجاد مجموعه اي از تجسمات و آثار هنري منحصر به فرد سوق دادند.عدم پذيرش توصيف تصاوير موجودات زنده در دين اسلام باعث شد تا هنرمندان اسلامي به تدريج روش جديدي را تعريف کنند و به اين ترتيب از هنر روميها و بيزانسي ها ي زمان خودشان فاصله بگيرند. به عقيده هنرمندان اسلامي، آثار هنري آثاري هستند که بيشتر به انتقال پيام دين اسلام مي پردازند. اين مقاله به طور خلاصه مفاهيم و ماهيت هنر اسلامي را بررسي مي کند و درباره آثار هنري، اشکال تزييني منقش به گل، اشکال هندسي و هنر خوشنويسي تحقيق مي کند. در پايان، اين مقاله تاثير هنر اسلامي بر ديگر فرهنگها به خصوص فرهنگ اروپاييان را مورد  بررسي قرار مي دهد.


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  جمعه هجدهم آذر 1390ساعت 18:19  توسط tasvire honar  |